Κάθε φορά που ανοίγετε ένα βιβλίο με μουσική για πιάνο χρησιμοποιείτε μια εφεύρεση περίπου χιλίων ετών. Την έκανε ένας μοναχός που είχε ένα πολύ πρακτικό πρόβλημα: η χορωδία του δεν μπορούσε να θυμηθεί τα τραγούδια.
Μουσική χωρίς νότες
Για αιώνες η εκκλησιαστική ψαλμωδία, γνωστή ως Γρηγοριανό μέλος, περνούσε από το αυτί, από τον δάσκαλο στον ψάλτη. Οι μοναχοί σχεδίαζαν μικρά σημάδια που λέγονταν νεύματα πάνω από τις λέξεις, για να θυμίζουν στους ψάλτες το σχήμα μιας μελωδίας, πάνω ή κάτω, αλλά τα σημάδια δεν έδειχναν ακριβή τονικά ύψη. Η εκμάθηση όλου του ρεπερτορίου απέξω μπορούσε να πάρει σε έναν ψάλτη δέκα χρόνια.
Οι γραμμές του Guido
Γύρω στο έτος 1000 ο Guido d'Arezzo, ένας Ιταλός βενεδικτίνος μοναχός που εκπαίδευε ψάλτες, είχε μια καλύτερη ιδέα. Σχεδίασε οριζόντιες γραμμές, σε απόσταση τρίτης η καθεμία, και έβαλε τις νότες πάνω στις γραμμές και στα διαστήματα ανάμεσά τους. Ένα γράμμα στην αρχή μιας γραμμής όριζε το ύψος της, μια πρώιμη μορφή του κλειδιού. Για πρώτη φορά ένας ψάλτης μπορούσε να δει ακριβώς ποια νότα να τραγουδήσει, και να τραγουδήσει μια μελωδία που δεν είχε ακούσει ποτέ.
Το ντο, ρε, μι γεννήθηκε σε έναν ύμνο
Για να βοηθήσει τους ψάλτες του να θυμούνται τις νότες, ο Guido χρησιμοποίησε έναν ύμνο στον Άγιο Ιωάννη στον οποίο κάθε στίχος ξεκινά ένα σκαλί πιο ψηλά από τον προηγούμενο. Οι πρώτες συλλαβές αυτών των στίχων έδωσαν τα ονόματα των νοτών: ut, re, mi, fa, sol, la. Πολύ αργότερα προστέθηκε το si για την έβδομη νότα, και το ut άλλαξε στο πιο εύκολο do. Ο Guido έγραψε ότι με τη μέθοδό του ένας ψάλτης μπορούσε να εκπαιδευτεί σε έναν ή δύο χρόνους αντί για δέκα.
Χίλια χρόνια αλλαγών
- Ο αριθμός των γραμμών άλλαξε: τέσσερις γραμμές για την ψαλμωδία, πέντε για την περισσότερη άλλη μουσική και το διπλό πεντάγραμμο για τα πλήκτρα.
- Τα σχήματα άλλαξαν: οι τετράγωνες και οι ρομβοειδείς νότες έγιναν οι στρογγυλές νότες που ξέρουμε.
- Οι διαστολές, οι ενδείξεις μέτρου και τα σύγχρονα σημάδια ρυθμού ήρθαν μέσα σε αιώνες.
- Οι διέσεις και οι υφέσεις μετακινήθηκαν: γράφονταν πριν από τις νότες, μαζεύτηκαν στους οπλισμούς και ακολουθούσαν κανόνες που άλλαζαν από εποχή σε εποχή. Την εποχή του Bach, για παράδειγμα, οι ελάσσονες τονικότητες γράφονταν συχνά με μία ύφεση λιγότερη από σήμερα.
Το επόμενο μικρό βήμα
Η σημειογραφία δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Κάθε εποχή την έκανε λίγο πιο καθαρή για τους μουσικούς της. Το iCanPiano Style είναι ένα μικρό βήμα στην ίδια παράδοση: το πεντάγραμμο, τα κλειδιά και οι ρυθμοί μένουν ακριβώς όπως είναι, και αλλάζουν μόνο οι νότες στα μαύρα πλήκτρα, ώστε η καθεμία να δείχνει το πλήκτρο της.
- Φα δίεση: το δεξί μισό μαύρο. Παίξτε το μαύρο πλήκτρο δεξιά από το Φα.
- Σι ύφεση: το αριστερό μισό μαύρο. Παίξτε το μαύρο πλήκτρο αριστερά από το Σι.
- Σι φυσικό: χωρίς αναίρεση. Μια νότα ολόμαυρη ή ολόλευκη παίζεται σε λευκό πλήκτρο.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος επινόησε τη μουσική σημειογραφία;
Σημάδια για τη μουσική υπήρχαν και νωρίτερα, αλλά το πεντάγραμμο που δείχνει ακριβή τονικά ύψη αποδίδεται στον Guido d'Arezzo, έναν Ιταλό μοναχό, γύρω στο έτος 1000.
Από πού προέρχονται τα ονόματα ντο, ρε, μι;
Από έναν ύμνο στον Άγιο Ιωάννη, οι στίχοι του οποίου ξεκινούν με ut, re, mi, fa, sol, la. Το si προστέθηκε αργότερα και το ut έγινε do.
Αλλάζει ακόμη η μουσική σημειογραφία;
Ναι. Η σημειογραφία άλλαξε σε κάθε εποχή. Το iCanPiano Style είναι μία σύγχρονη αλλαγή: κρατά τη συνηθισμένη σημειογραφία και δείχνει τα μαύρα πλήκτρα μέσα στις νότες.